Tra ngày tốt: bốn hệ đang dùng song song và thứ tự lọc
Tra ngày tốt là việc tưởng đơn giản cho tới lúc bạn mở ba trang khác nhau và nhận ba câu trả lời khác nhau cho cùng một ngày. Trang này bảo hoàng đạo, trang kia bảo trực Phá, trang thứ ba bảo xung tuổi.
Chúng không mâu thuẫn theo nghĩa có cái sai — chúng là bốn hệ chấm điểm khác nhau, ra đời ở những thời khác nhau, và không ai buộc chúng phải đồng ý. Bài này nói rõ bốn hệ đó, rồi đưa một thứ tự lọc dùng được.
"Ngày tốt" không phải một khái niệm duy nhất
Trước hết phải hỏi tốt cho việc gì. Một ngày hợp để khai trương không cùng tiêu chí với ngày hợp để động thổ, và càng không cùng với ngày hợp để nhập trạch. Trong lịch cổ, mỗi ngày có danh sách nên làm và kiêng làm riêng — không có ngày nào tốt cho mọi việc.
Nên câu "hôm nay có phải ngày tốt không" là câu chưa đủ dữ kiện. Câu đúng là "hôm nay có hợp để làm việc X không".
Bốn hệ đang được dùng song song
1. Mười hai trực. Mỗi ngày mang một trực, xoay vòng theo thứ tự: Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế. Mỗi trực có việc hợp và việc kỵ rất cụ thể — trực Thành hợp khai trương, trực Phá thì kiêng gần như mọi việc lớn nhưng lại hợp dỡ bỏ, phá dỡ.
2. Nhị thập bát tú. Hai mươi tám sao xoay vòng theo ngày, mỗi sao một tính chất và một danh sách việc. Đây là hệ chi tiết nhất và cũng khó đọc nhất với người ngoài nghề.
3. Ngày hoàng đạo và hắc đạo. Mười hai vị thần trực nhật luân phiên; sáu vị được coi là hoàng đạo (Thanh Long, Minh Đường, Kim Quỹ, Kim Đường, Ngọc Đường, Tư Mệnh) và sáu vị hắc đạo (Thiên Hình, Chu Tước, Bạch Hổ, Thiên Lao, Nguyên Vũ, Câu Trần). Đây là hệ dễ tra nhất nên cũng phổ biến nhất.
4. Ngày kỵ theo tuổi. Không xét bản thân ngày, mà xét quan hệ giữa ngày và tuổi người làm việc — chủ yếu là xung chi và xung mệnh.
Vì sao bốn hệ cho bốn đáp án
Vì chúng chấm những thứ khác nhau. Trực và nhị thập bát tú gắn với ngày; hoàng đạo gắn với thần trực nhật; ngày kỵ tuổi gắn với người. Một ngày hoàng đạo hoàn toàn có thể rơi vào trực Phá, và hoàn toàn có thể xung tuổi gia chủ.
Đi tìm ngày đẹp theo cả bốn hệ thì trong một tháng có khi không còn ngày nào — và đó chính là lý do người xem ngày có nghề phải xếp thứ tự ưu tiên thay vì đòi hoàn hảo.
Tam nương, nguyệt kỵ: hai danh sách ai cũng nghe
Nguyệt kỵ là mùng 5, 14, 23 âm lịch hằng tháng — ba ngày mà câu ca dao quen thuộc nói là "đi chơi cũng thiệt nữa là đi buôn". Ba số này cộng các chữ số đều ra 5, con số trung cung trong Lạc thư, và đó là giải thích thường được đưa ra.
Tam nương là mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch. Nguồn gốc gắn với một tích truyện Trung Hoa, nghĩa là nền tảng của nó là truyền thuyết chứ không phải phép tính lịch pháp như trực hay tú.
Hai danh sách này cộng lại loại mất chín ngày mỗi tháng. Nhiều người xem ngày có nghề coi chúng ở mức tham khảo, và sẽ bỏ qua nếu ngày đó tốt theo các hệ chính. Biết chúng là loại quy ước nào giúp bạn quyết định có nên để chúng chặn một lịch làm việc quan trọng hay không.
Ngày xung tuổi: thứ đáng giữ nhất trong nhóm kiêng
Chi của ngày xung với chi tuổi người chủ sự thì gọi là ngày xung. Sáu cặp xung: Tý–Ngọ, Sửu–Mùi, Dần–Thân, Mão–Dậu, Thìn–Tuất, Tỵ–Hợi.
Đây là quy ước được gần như mọi trường phái công nhận, và nó dễ kiểm — chỉ cần biết chi của ngày và chi tuổi. Nếu chỉ giữ lại một điều kiêng trong cả bài này thì nên giữ điều này, vì nó gọn, nhất quán, và không loại quá nhiều ngày (khoảng một ngày trong mười hai).
Giờ hoàng đạo trong ngày
Mỗi ngày có sáu canh giờ hoàng đạo và sáu giờ hắc đạo, xác định theo chi của ngày. Thực tế thì giờ dễ chiều hơn ngày nhiều: một ngày đã chọn được thì luôn còn vài khung giờ đẹp để đặt việc vào.
Đây cũng là chỗ nên nhớ giờ theo can chi tính hai tiếng một canh, và giờ Tý vắt qua nửa đêm — chọn giờ Tý cho một lễ động thổ là chọn khoảng 23 giờ tới 1 giờ sáng, điều mà hầu như không ai thật sự muốn.
Thứ tự lọc dùng được
- Khoanh khoảng ngày thực tế trước. Tuần nào thợ rảnh, tuần nào người nhà về được, tuần nào chưa vào mùa mưa. Không có ngày nào đẹp đến mức đáng làm khi thiếu nửa số người cần có mặt.
- Loại ngày xung tuổi của người chủ sự trong khoảng đó.
- Chọn theo việc: tra trực và sao xem ngày nào hợp đúng loại việc bạn định làm.
- Ưu tiên ngày hoàng đạo trong số còn lại.
- Chọn giờ — bước dễ nhất, luôn còn lựa chọn.
- Tam nương và nguyệt kỵ để cuối cùng, dùng để phân định khi hai ngày ngang nhau.
Thứ tự này đi từ ràng buộc cứng tới ràng buộc mềm. Làm ngược lại — bắt đầu bằng cách loại chín ngày tam nương nguyệt kỵ — là cách nhanh nhất để đi tới kết luận "tháng này không có ngày nào".
Ba việc mà chọn ngày thật sự có ích
Bỏ qua phần tín ngưỡng, việc chọn ngày vẫn còn một tác dụng rất thật: nó buộc mọi người phải chốt lịch sớm.
- Động thổ, đổ mái: có ngày ấn định thì vật tư, thợ, xe bơm bê tông được đặt trước — thứ quyết định chất lượng nhiều hơn mọi con sao.
- Nhập trạch: cả nhà biết trước để dọn, để xin nghỉ, để mời họ hàng.
- Khai trương: có mốc thì hàng về kịp, nhân viên được huấn luyện xong, và việc mời khách có thời gian.
Người tổ chức nào cũng biết một mốc không thể dời là thứ làm mọi việc khác chạy. Ngày tốt, ở góc nhìn thực dụng nhất, chính là một mốc như vậy — được cả nhà chấp nhận mà không ai phải tranh cãi vì sao lại chọn hôm đó.
Khi nào nên bỏ qua
Khi việc phải làm gấp vì lý do an toàn — nhà dột, tường nứt, điện chập — thì không có bảng tra nào quan trọng hơn việc sửa ngay. Trong sách cổ, việc phòng hoạ cũng không nằm trong nhóm phải chọn ngày; ý niệm "chọn ngày" vốn dành cho việc mình chủ động khởi sự, không dành cho việc buộc phải xử lý.