Tra hướng nhà: đo cho đúng trước khi tra bất cứ bảng nào
Mọi bảng tra hướng nhà — bát trạch, huyền không, hay bất cứ phái nào — đều bắt đầu bằng một con số: nhà này quay bao nhiêu độ. Nếu con số ấy sai thì mọi thứ phía sau sai theo, và điều tệ nhất là không có dấu hiệu gì cho thấy nó sai. Bảng vẫn tra ra kết quả, kết quả vẫn nghe hợp lý.
Bài này nói về bước đo — bước ít được viết nhất mà lại quyết định nhiều nhất.
Đo cái gì: toạ hay hướng
Toạ là lưng nhà, hướng là mặt nhà, và chúng đối nhau 180 độ. Bát trạch gọi tên ngôi nhà theo toạ: nhà lưng tựa phía bắc là nhà Khảm, dù mặt quay về nam.
Trong thực tế người ta thường đo hướng rồi suy ngược ra toạ, vì đứng ở mặt trước nhà dễ hơn. Điều cần là ghi rõ mình vừa đo cái nào — rất nhiều kết quả sai chỉ vì một con số bị dùng nhầm vai.
"Mặt nhà" nằm ở đâu
Với nhà phố một mặt tiền thì hiển nhiên. Ba trường hợp không hiển nhiên:
- Nhà hai mặt thoáng — người xem phải chọn, và thường chọn theo chỗ khí vào, tức mặt mở nhất, sáng nhất, hướng ra khoảng trống lớn nhất. Không nhất thiết là mặt có cửa chính.
- Nhà quay lưng ra đường lớn — cửa mở vào hẻm nhưng mặt thoáng lại ở phía đường. Đây là ca gây tranh cãi nhất.
- Căn hộ chung cư — ba cách đang cùng được dùng: lấy theo toà nhà, theo cửa căn hộ, hoặc theo mặt thoáng lớn nhất của căn hộ. Ba cách cho ba kết quả, và không cách nào chứng minh được là đúng hơn.
⇒ Với ba ca này, việc đúng không phải là tìm câu trả lời tuyệt đối mà là ghi rõ mình chọn cách nào, rồi giữ nguyên cách đó về sau.
Đo bằng gì
- La bàn trên điện thoại — tiện, đủ dùng cho việc tham khảo. Nhược điểm: cảm biến nhỏ, dễ nhiễu, và cần hiệu chỉnh (xoay máy theo hình số 8) trước mỗi lần đo.
- La bàn cơ cầm tay — ổn định hơn, không phụ thuộc pin, và đọc được liên tục khi di chuyển.
- La bàn phong thuỷ — mặt chia sẵn 24 sơn hướng và nhiều vòng thông tin khác. Tiện cho người làm nghề; người thường thì một la bàn thường cộng phép quy đổi là đủ.
Năm thứ làm lệch kim, và cách né
- Cốt thép trong bê tông. Thủ phạm lớn nhất. Đứng sát tường, sát cột, sát sàn bê tông là kim lệch rất mạnh. Đo ở giữa phòng, hoặc tốt nhất là ngoài sân, cách nhà vài mét.
- Đồ điện và nam châm. Tủ lạnh, cầu dao, loa, xe máy, và cả chìa khoá trong túi.
- Cửa cuốn và khung sắt. Rất hay bị quên vì nó ngay chỗ người ta hay đứng đo.
- Chính cái điện thoại hoặc đồng hồ đang đeo. Nếu dùng la bàn cơ thì bỏ điện thoại ra xa.
- Đo một lần rồi tin. Đo ít nhất ba điểm khác nhau, cách nhau vài mét. Ba số chênh nhau dưới hai ba độ thì tin được; chênh mười độ thì có nhiễu, phải tìm chỗ khác.
Bắc từ và bắc thật
Kim la bàn chỉ bắc từ, còn bản đồ dùng bắc thật. Hai cái lệch nhau một góc gọi là độ lệch từ, thay đổi theo vị trí và theo thời gian.
Ở Việt Nam độ lệch này nhỏ — thường dưới một độ ở phần lớn địa phương — nên với việc tra bảng thông thường nó hiếm khi đổi kết quả. Nhưng có hai lúc cần để ý: khi con số đo được nằm sát ranh giới giữa hai sơn, và khi bạn lấy hướng từ ứng dụng bản đồ vệ tinh thay vì đo thật (ứng dụng cho bắc thật).
Quy 360 độ về 24 sơn
La bàn phong thuỷ chia vòng tròn thành 24 sơn, mỗi sơn 15 độ — tám hướng chính, mỗi hướng ba sơn. Tên của 24 sơn ghép từ tám thiên can (bỏ Mậu và Kỷ), mười hai địa chi, và bốn quái Càn Khôn Cấn Tốn.
Cách quy đổi thô: lấy số đo, xem nó rơi vào khoảng 15 độ nào. Ví dụ 0 độ là chính giữa hướng bắc, nên hướng bắc trải từ khoảng 337,5 tới 22,5 độ và được chia làm ba sơn.
🔴 Chỗ nguy hiểm nhất là ranh giới giữa hai sơn. Số đo rơi sát mép thì chỉ cần sai một hai độ là nhảy sang sơn khác, mà hai sơn liền nhau có thể cho kết luận rất khác. Gặp ca này thì đo lại nhiều lần ở nhiều điểm, và nếu vẫn sát mép thì nói rõ là sát mép thay vì chọn đại một bên.
Đo lúc nào
- Nhà đã xây — đo bất cứ lúc nào, nhưng đo ngoài sân và tránh giờ có xe cộ đậu sát.
- Nhà đang xây — đo trước khi đổ móng, và đo lại sau khi lên khung để đối chiếu. Sai lệch thi công vài độ là chuyện thường.
- Đất trống — đo theo ranh đất và theo hướng dự kiến của mặt nhà, ghi lại kèm sơ đồ.
Ghi lại kết quả cho đúng
Một phép đo chỉ dùng được về sau nếu nó được ghi đủ. Bốn thứ nên ghi:
- Con số độ, và đó là toạ hay hướng.
- Đo ở đâu — ngoài sân, giữa phòng khách, hay chỗ nào.
- Đo bằng gì — điện thoại hay la bàn cơ.
- Bao nhiêu lần đo, các số lần lượt là gì.
Ghi như vậy thì năm sau, khi có người xem khác đưa ra một con số khác, bạn biết ngay chênh lệch đến từ đâu — thay vì phải đo lại từ đầu và vẫn không biết tin ai.
Một lưu ý cuối
Con số đo được là dữ liệu đầu vào, không phải kết luận. Cùng một con số, bát trạch và huyền không sẽ nói hai chuyện khác nhau, và cả hai đều dùng đúng con số ấy.
Nên làm cho khâu đo thật chắc là việc đáng — nó là phần duy nhất trong cả quy trình mà bạn có thể làm đúng một cách khách quan, kiểm lại được, và không phụ thuộc vào việc tin ai.
Ba phép kiểm chéo không cần la bàn
Đo xong thì nên kiểm lại bằng một cách khác hẳn — nếu hai cách cho kết quả gần nhau thì mới yên tâm.
- Bóng nắng buổi trưa. Vào quãng giữa trưa, bóng của một cây gậy dựng thẳng đứng chỉ gần đúng hướng bắc nam. Cách này thô nhưng đủ để phát hiện sai lệch lớn — nếu la bàn của bạn nói một đằng mà bóng nắng nói một nẻo thì chắc chắn có nhiễu.
- Ảnh vệ tinh. Mở bản đồ vệ tinh, tìm đúng ngôi nhà, xem mặt nhà quay về phía nào so với hướng bắc trên bản đồ. Nhớ rằng bản đồ cho bắc thật, nhưng ở Việt Nam chênh lệch nhỏ nên vẫn dùng để đối chiếu được.
- Hỏi hàng xóm hoặc xem giấy tờ nhà. Bản vẽ trong hồ sơ nhà thường có ghi hướng bắc. Đây là nguồn ít ai nghĩ tới mà lại sẵn có trong tủ.
Ba cách này đều không thay được một phép đo cẩn thận, nhưng chúng bắt được sai lầm lớn — mà sai lầm lớn mới là loại làm hỏng cả kết luận. Sai vài độ thì thường chỉ đổi mức độ; sai chín mươi độ thì đổi hẳn câu chuyện.