Khi kết quả tra cứu nói điều bạn không muốn nghe

Bạn gõ ngày sinh vào một công cụ, hoặc nhờ người xem, và kết quả trả về là điều bạn không muốn nghe: không hợp, xấu, phạm. Rồi cả buổi tối hôm đó nghĩ mãi về nó.

Phản ứng này rất người, và cũng rất hay bị lợi dụng. Bài này là cách xử theo thứ tự — làm đủ bốn bước thì phần lớn chuyện tự nhẹ đi.

Bước 1: kiểm lại thứ mình đã nhập

1. Ngày dương hay ngày âm — chỗ nhầm phổ biến nhất, và đủ để đổi hẳn kết quả.
2. Năm sinh trên giấy tờ hay năm thật, nếu hai cái khác nhau.
3. Giờ, nếu công cụ có hỏi; sinh sát mốc thì kết quả có thể hai đường.
4. Đúng loại việc đang hỏi — nhiều bảng cho kết quả khác nhau theo việc.

Không ít lần "kết quả xấu" biến mất sau khi sửa đúng một ô nhập.

Bước 2: hỏi kết quả ấy thực ra nói gì

• Nó là kết luận hay là mô tả? "Thuộc nhóm này" khác với "sẽ gặp chuyện kia".
• Theo cách tính nào? Các hệ không thống nhất, và một chữ "xấu" ở hệ này có thể không tồn tại ở hệ khác.
• Xấu với việc gì? Nhiều bảng chỉ nói về một loại việc cụ thể.
• Ở mức nào? Phần lớn kết quả nằm ở mức giữa, nhưng người đọc chỉ nhớ chữ xấu.

Một công cụ chỉ in ra một chữ mà không nói được bốn điều trên thì chưa đủ cơ sở để bạn lo, chứ đừng nói là để đổi quyết định.

Bước 3: hỏi một nguồn khác — nhưng chỉ một

Đối chiếu thêm một nơi là hợp lý. Nhưng dừng ở đó: các hệ vốn không thống nhất, nên tra càng nhiều thì xác suất gặp thêm một kết quả xấu càng cao, và kết quả xấu bao giờ cũng dính lại lâu hơn kết quả tốt.

Nếu hai nơi nói ngược nhau thì điều đó tự nó đã là thông tin: nó cho bạn biết đây là vùng không có câu trả lời chắc chắn.

Bước 4: xem nó có đổi được gì không

Chia kết quả làm hai loại, và cách xử khác hẳn nhau:

1. Thứ đổi được — chọn ngày khác, đổi chỗ kê, chọn màu khác. Nếu việc đó rẻ và vô hại thì cứ làm cho yên lòng.
2. Thứ không đổi được — tuổi, năm sinh, giờ sinh, người thân của mình. Không có gì để làm, nên cũng không có gì để lo theo kiểu hành động.

Rất nhiều nỗi lo kéo dài là vì người ta lo về nhóm thứ hai — nơi lo bao nhiêu cũng không sinh ra được một việc để làm.

Vì sao kết quả xấu bám lâu hơn

Không phải tại bạn yếu bóng vía. Có mấy lý do rất bình thường:

1. Điều tiêu cực được nhớ kỹ hơn điều tích cực — chuyện này đúng với gần như mọi loại thông tin.
2. Sau khi đọc, bạn bắt đầu để ý những chuyện khớp với nó, và bỏ qua những chuyện không khớp.
3. Kết quả mơ hồ thì ai cũng thấy đúng phần nào, nên nó dễ bám vào bất kỳ ai.
4. Không có gì để làm thì nỗi lo không có chỗ xả, nên nó quay vòng.

Biết bốn cơ chế này không làm nỗi lo biến mất, nhưng nó giúp bạn nhận ra cái đang chạy trong đầu là cơ chế, không phải bằng chứng.

Cẩn thận với người tới ngay sau kết quả xấu

• Nói chắc chắn về chuyện sẽ xảy ra — không ai biết trước.
• Có sẵn một dịch vụ hoặc một món hàng để giải, và giục quyết nhanh.
• Bảo rằng chỉ họ mới xử được.
• Nói càng để lâu càng nặng — câu này nhắm thẳng vào nỗi sợ, không nhắm vào vấn đề.

Gặp bốn dấu hiệu đó thì đừng quyết trong hôm ấy. Chuyện gì thật sự đáng làm thì ngày mai làm vẫn kịp.

Chỗ phải rạch ròi

Một kết quả tra cứu không phải là chẩn đoán và không phải là dự báo. Nó không nên là căn cứ để hoãn một việc chữa trị, bỏ thuốc, huỷ một cuộc mổ, hay dừng một kế hoạch tài chính đã cân nhắc kỹ.

Nếu ai đó dùng kết quả để khuyên bạn làm một trong những việc trên, thì đó là chỗ dừng lại, bất kể họ là ai.

Khi kết quả là về người thân

Tra cho mình thì mình chịu; tra ra một kết quả không hay về con, về bố mẹ, về vợ chồng thì nặng hơn nhiều — và dễ dẫn tới chuyện cư xử khác đi với chính người đó.

Đây là chỗ nên dừng sớm nhất. Đừng để một bảng tra đổi cách bạn nhìn một người, nhất là một đứa trẻ đang lớn lên trong nhà. Nếu đã lỡ đọc thì giữ nó cho riêng mình, và tuyệt đối không nói trước mặt người đó.

Khi nỗi lo không chịu đi

Nếu sau vài ngày bạn vẫn nghĩ tới nó liên tục, mất ngủ, hoặc thấy nó chi phối các quyết định thường ngày, thì vấn đề không còn nằm ở con số nữa.

• Nói với một người bạn tin — nói ra thường làm nó nhỏ lại.
• Đặt giới hạn cho việc tra: không tra thêm, không đọc thêm về chủ đề đó.
• Nếu kéo dài thì hỏi người làm chuyên môn về sức khoẻ tinh thần. Đây là việc bình thường như đi khám bất cứ thứ gì khác.

Khi bạn là người nói kết quả cho người khác

1. Nói kèm giới hạn: đây là một cách tính, và các nguồn không thống nhất.
2. Đừng thêm phần doạ mà bảng tra không nói.
3. Nói cả phần không đổi được là không cần làm gì.
4. Đừng bán kèm gì ngay sau một kết quả xấu — đó là lúc người nghe dễ tổn thương nhất.

Ba điều gọn lại

1. Kiểm ô nhập trước — không ít lần kết quả xấu biến mất sau khi sửa đúng một chỗ.
2. Đối chiếu thêm một nguồn rồi dừng; tra càng nhiều càng rối, và kết quả xấu dính lại lâu hơn.
3. Kết quả tra cứu không phải chẩn đoán — không dùng nó để hoãn việc chữa trị hay bỏ thuốc.